Dalyan Türkiyənin cənub-qərbində, Muğla vilayətinin Ortaca rayonunda yerləşən kiçik bir qəsəbədir. Qamışlıqlar arasından keçən çay kanalları, dəniz tısbağalarının yuva qurduğu İztuzu çimərliyi və qədim Kaunos şəhərinin xarabalıqları ilə tanınır. Ali Mammadlinin kanalında Dalyandan bir neçə qısa video var, onlardan biri 2022-ci ilin avqustunda çəkilib. Bu yazıda həmin videoları və Dalyan haqqında bilməli olduğunuz əsas məlumatları topladıq.
Türkiyənin ilk xüsusi qorunan ərazisi
Dalyan Köyceğiz–Dalyan Xüsusi Ətraf Mühit Mühafizəsi Ərazisinin bir hissəsidir. Bu ərazi 1988-ci ilin iyununda elan edilib və Türkiyədə bu statusu alan ilk ərazidir. Mühafizə zonası təxminən 461 kvadrat kilometri əhatə edir: Köyceğiz gölünü, Dalyan çayının deltasını və İztuzu çimərliyini.
Dalyan deltası qamışlıqlar arasından keçən kanallardan ibarət labirintə bənzəyir. Bu kanallarda qayıqla gəzmək mümkündür. Ərazi zəngin quş dünyası ilə də tanınır: burada çayçılpaq, vağ və qarabatdaq kimi quşlara rast gəlinir.
İztuzu çimərliyi və dəniz tısbağaları
Dalyanın ən məşhur yeri İztuzu çimərliyidir. Bu çimərlik Aralıq dənizində iri başlı dəniz tısbağasının (Caretta caretta) ən vacib yuva qurma yerlərindən biri hesab olunur. Çimərliyin şirin və duzlu suyun qarışdığı hissəsində isə Nil yumşaq tısbağası (Trionyx triunguis) da yuva qurur.
Tısbağaları qorumaq üçün çimərlikdə xüsusi qaydalar tətbiq olunur:
- 1 maydan 1 oktyabra qədər çimərlik saat 20:00-dan 08:00-a kimi ziyarətçilər üçün bağlı olur.
- Yuva zonalarında çətir və şezlonq qoymaq qadağandır.
- Çimərliyə avtomobil və ev heyvanları ilə girmək, eləcə də sürətli qayıqlardan istifadə etmək qadağandır.
Qaydalar dəyişə bilər, ona görə səfərdən əvvəl yerli məlumatları yoxlamaq tövsiyə olunur.
Videoda: suda üzən tısbağalar
Alinin kanalında “Turtle Dalyan – Turkey” adlı qısa video var. Videoda tısbağaların təbii mühitdə, suyun içində üzdüyü görünür. Kadrlar Dalyanın çay və kanal sistemində çəkilib. Videonun bir anında, təxminən 1:16-da, çəkən şəxsin həyəcanla “bak, bak” (“bax, bax”) deyərək ətrafdakıların diqqətini tısbağalara çəkdiyi eşidilir.
Videodakı tısbağaların hansı növə aid olduğunu kadrlardan dəqiq müəyyən etmək mümkün deyil. Amma yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, Dalyan ərazisi həm dəniz, həm də çay tısbağalarının yaşadığı yerdir.
Balıq pedikürü: Dalyan, 25.08.2022
Dalyandan daha bir video “Dalyan Ortaca Turkey. Fish pedicure” adlanır və 25 avqust 2022-ci ildə çəkilib. Videoda ayaqların içində onlarla kiçik balıq olan su hovuzuna salındığı görünür. Balıqlar ayağın dərisinə yaxınlaşıb onu “təmizləyir”. Bu video kanalda 36 mindən çox baxış toplayıb.
Balıq pedikürü nədir və nəyə diqqət etmək lazımdır?
Balıq pediküründə adətən Garra rufa adlı kiçik balıqlardan istifadə olunur. Balıqlar ayağın ölü dəri hüceyrələri ilə qidalanır. Bu prosedur bir çox turistik yerdə əyləncə kimi təklif edilir.
Böyük Britaniyanın səhiyyə qurumunun hazırladığı təlimata görə, balıq pediküründən infeksiya yoluxma riski çox aşağıdır, amma tamamilə istisna edilmir. Canlı balıqlar olduğu üçün suyu və hovuzları adi üsullarla dezinfeksiya etmək mümkün olmur. Ona görə:
- ayaqlarında kəsik, yara və ya dəri xəstəliyi olanlar,
- diabet xəstələri,
- immun sistemi zəif olanlar
bu prosedurdan çəkinməlidir. Salonun təmizliyinə diqqət etmək də vacibdir.
Kaunos qədim şəhəri
Dalyan çayının qarşı sahilində qədim liman şəhəri Kaunosun xarabalıqları yerləşir. Ərazidə teatr, aqora, hamam və məbəd qalıqları var. Dalyandan qayıqla keçərkən çayın üzərindəki qayalara oyulmuş qədim məzarlar da diqqəti çəkir.
Qısa xülasə
- Dalyan Muğla vilayətinin Ortaca rayonundadır və Türkiyənin ilk xüsusi qorunan ərazisinin bir hissəsidir.
- İztuzu çimərliyi Caretta caretta dəniz tısbağalarının vacib yuva yeridir. Yay aylarında gecələr çimərlik bağlı olur.
- Delta kanallarında qayıq gəzintisi, Kaunos xarabalıqları və balıq pedikürü ərazinin tanınan fəaliyyətlərindəndir.
- Alinin kanalında Dalyandan tısbağa və balıq pedikürü videoları var.
Mənbələr: T.C. Ətraf Mühit Nazirliyi — Köyceğiz-Dalyan ÖÇKB; Wikipedia — Köyceğiz-Dalyan Special Environmental Protection Area; UK Health Protection Agency — Fish Spa guidance. Məlumatlar 2026-cı ilin sentyabr ayına olan vəziyyəti əks etdirir.
