Ali Mammadlinin kanalında təkcə səyahət yox, evdə və həyətdə keçən günlər də var. Bu yazıda kanaldakı üç “təsərrüfat” videosunu topladıq: həyətdə əkilən ağaclar, göbələk istixanası və İpekin pitaya (dragon fruit) meyvəsi ilə ilk tanışlığı. Hər videonun yanında mövzu ilə bağlı etibarlı mənbələrdən praktik məlumat da əlavə etdik.
Əkdiyim ağaclar, 27.09.2021
“Əkdiyim ağaclar 27.09.21” videosunda yaşayış binasının yanındakı həyətdə yeni əkilmiş fidanlar görünür. Fidanların dibinə damcı suvarma borusu çəkilib. Video 11 mindən çox baxış toplayıb.
Niyə payızda ağac əkmək yaxşıdır?
Videonun tarixi təsadüfi görünmür: payız meyvə ağaclarını əkmək üçün ən çox tövsiyə olunan vaxtdır. Bağçılıq mənbələrinə görə, payızda torpaq hələ istidir və bu, köklərin inkişafına kömək edir. Yarpaqlar töküləndən sonra ağac enerjisini köklərə yönəldir və yaya qədər əlavə bir neçə ay kök atmağa vaxt qazanır. Böyük Britaniyanın Kral Bağçılıq Cəmiyyəti (RHS) ağac əkmək üçün ən yaxşı dövr kimi oktyabrdan aprelə qədərki ayları göstərir.
RHS-in əsas tövsiyələri:
- Çuxur köklərdən dərin olmamalı, enində isə köklərin təxminən üç misli qədər olmalıdır.
- Kök boğazı torpaqla eyni səviyyədə qalmalıdır. Ağacı çox dərinə əkmək onun məhv olmasının geniş yayılmış səbəblərindəndir.
- Çılpaq köklü fidanları əkməzdən əvvəl təxminən 30 dəqiqə suda saxlamaq lazımdır.
- Quraq havada fidanları həftədə bir dəfə, kvadratmetrə təxminən 30–50 litr su ilə suvarmaq tövsiyə olunur.
- Su basmış və ya donmuş torpağa ağac əkilmir.
Göbələk istixanası, 20.11.2022
“Mushroom greenhouse — Göbələk parnikı 20.11.22” videosu kanalın ən çox baxılan təsərrüfat videosudur: 27 mindən çox baxış. Kadrlarda tünd rəngli substratın üzərində bitən ağ, yumru göbələklər görünür.
Ağ göbələk (şampinyon) necə yetişdirilir?
Videodakı göbələklər görünüşcə mağazalarda satılan ağ göbələyə (şampinyon, Agaricus bisporus) bənzəyir. ABŞ-ın Pensilvaniya Dövlət Universitetinin kənd təsərrüfatı xidmətinin (Penn State Extension) məlumatına görə, bu göbələyin yetişdirilməsi bir neçə mərhələdən ibarətdir:
- Kompost: adətən saman qarışığı ilə at peyinindən və ya saman və ot qarışığından hazırlanır. İki mərhələdə hazırlanır, ikinci mərhələdə pasterizə olunur.
- Miselin yayılması: kompost təxminən 24–27 °C-də və yüksək rütubətdə saxlanılır. Bu mərhələ 13–20 gün çəkir.
- Örtük qatı: kompostun üstünə torf və əhəngdaşı qarışığından bir neçə santimetrlik qat çəkilir. Bu qat suyu saxlayır.
- Məhsul: göbələklər örtük qatından 18–21 gün sonra görünməyə başlayır və 7–10 günlük dalğalarla yığılır. Bu vaxt havanın temperaturu təxminən 14–17 °C olmalıdır.
- İşıq: ağ göbələk böyümək üçün işığa ehtiyac duymur.
İpek və ilk pitaya, 17.01.2023
“First Dragon Fruit experiment (İpek) 17.01.2023” videosunda Alinin qızı İpek masa arxasında çəhrayı rəngli pitaya meyvəsini kəsir. Videonun adına görə, bu, İpekin pitaya ilə ilk “təcrübəsidir”. Video 20 mindən çox baxış toplayıb.
Pitaya nədir?
Pitaya, yaxud “dragon fruit”, sürətlə böyüyən, çoxillik, sarmaşığa bənzəyən kaktus bitkisinin meyvəsidir. Florida Universitetinin kənd təsərrüfatı institutunun (UF/IFAS) məlumatına görə:
- Bitkinin gövdələri havadan kök ataraq dayaqlara sarılır və təxminən 6 metrə qədər uzana bilir. Buna görə möhkəm dayaq lazımdır.
- Tropik və subtropik, şaxtasız iqlimi sevir. Uzun müddət −2 °C-dən aşağı temperatur bitkiyə ziyan vurur.
- Böyük, ətirli çiçəkləri gecə açılır. Bəzi sortlar özünü tozlandıra bilmir.
- Soyuq iqlimli ölkələrdə bitkini yalnız isti istixanada saxlamaq mümkündür. RHS minimum temperatur kimi 15 °C-dən yuxarı göstərir.
Qısa xülasə
- Kanalda həyətdə ağac əkmək (2021), göbələk istixanası (2022) və pitaya dadmaq (2023) videoları var.
- Payız meyvə ağaclarını əkmək üçün yaxşı vaxtdır: torpaq istidir, kökləri inkişaf etdirməyə vaxt çoxdur.
- Ağ göbələk işıqsız, sərin və rütubətli şəraitdə, xüsusi kompostda yetişdirilir.
- Pitaya kaktus meyvəsidir. Bitki şaxtaya dözmür, möhkəm dayaq tələb edir.
Mənbələr: RHS — Planting trees and shrubs; University of Illinois Extension; Penn State Extension — Six Steps to Mushroom Farming; ICAR — Directorate of Mushroom Research; UF/IFAS — Pitaya (Dragon Fruit); RHS — Hylocereus undatus. Məlumatlar 2026-cı ilin sentyabr ayına olan vəziyyəti əks etdirir.
